Vitaminen
Toen in 1890 de Nederlander C. Eijkman in het Geneeskundig Tijdschrift voor Nederlands-Indië een artikel publiceerde waarin de ontdekking van de vitaminen werd aangekondigd, had hij er geen flauw idee van dat vitaminen honderd jaar later bijna een magische betekenis zouden hebben. Alsof alles met vitaminen te genezen zou zijn. Maar vitaminen zijn wel degelijk onmisbaar. Ons lichaam kan ze alleen niet zelf aanmaken. Denk aan scheurbuik, waaraan zeelui op de grote vaart vroeger vaak leden als er onvoldoende vers fruit aan boord was: dan verzwakten ze en kregen bloedingen. Vitaminen zullen we dus uit het voedsel moeten halen. Sommige vitaminen hoeven niet 'kant en klaar' in de voeding aanwezig te zijn, maar zitten er in als voorstadia die het lichaam zelf assembleert tot de benodigde vitaminen. Als we ouder worden, daalt de hoeveelheid vitaminen in ons lichaam, zonder dat er sprake is van ziekte.
A, B1, B2, B6
Vitamine A heeft een functie bij het zien. Met name nachtblindheid kan ontstaan door een tekort aan dit vitamine. We vinden het onder andere in levertraan en melk. In worteltjes zit caroteen, een voorloper van vitamine A. Vitamine B1 of thiamine is een stof die een rol speelt bij de suikerstofwisseling. Daarnaast is het nodig voor de aanmaak van acetylcholine, een neurotransmitter die een belangrijke rol speelt bij de prikkeloverdracht van zenuwen naar spieren. Een tekort aan vitamine B1 kan dan ook aanleiding geven tot ernstige verlammingen. We vinden dit vitamine in zemelen, brood en eiproducten. Een tekort aan vitamine B2 kan leiden tot huidproblemen zoals een ontsteking in de mondholte, kloofjes en een schilferige huid. We vinden vitamine B2 in brood, melkproducten en groenten. Vitamine B6 heeft een vergelijkbare rol als vitamine B2. Een tekort uit zich in een schilferige huid en vermoeidheidsverschijnselen. In brood, vlees en aardappelen is het vitamine ruimschoots aanwezig.
B12
Vitamine B12 is essentieel voor een goede aanmaak van de rode bloedlichaampjes. Daarnaast is het van belang voor een goed functioneren van het zenuwstelsel. Een tekort kan leiden tot ernstige bloedarmoede en een aantasting van zenuwweefsel, waardoor we in de benen minder gevoel krijgen, zodat loopstoornissen kunnen optreden. Soms kan er een toestand van verwardheid ontstaan die voor dementie wordt gehouden. Het lichaam kan vitamine B12 gedurende lange tijd opslaan, dus als er een tekort ontstaat, kunnen we nog lange tijd teren op een reserve. Vitamine B12 wordt niet kant en klaar opgenomen, maar gevormd uit een voorloperstof in vlees, vis en melkproducten, in combinatie met een stof uit de maag. Na maagoperaties moet het vitamine dan ook maandelijks worden aangevuld via een injectie.
C, D
Vitamine C is van belang voor het bot en net kraakbeen. We vinden het vooral in fruit en verse groenten. Verder speelt het ook een rol in de aanmaak van de rode bloedlichaampjes. We noemden het al in de inleiding. Een tekort geeft aanleiding tot scheurbuik, een berucht ziektebeeld toen de zeelui nog niet wisten wat scheurbuik was. Vitamine D heeft een belangrijke functie in de opbouw van ons beenderstelsel en een tekort aan dit vitamine leidt tot een brozer skelet. Een voorloper van vitamine D wordt in de huid door het zonlicht (de ultraviolette straling) omgezet in het benodigde vitamine. Vitamine D vinden we ook in vette vis.
Vitaminen en 60-plus
Als we ouder worden is de kans groter dat we vitaminetekorten krijgen. Als we echter een normaal voedingspatroon hebben en voldoende buiten komen (zonlicht) hoeft er niet zoveel aan de hand te zijn. Het probleem gaat vooral spelen als we te eenzijdig eten. We kunnen hierbij denken aan maaltijden met weinig verse groenten of aan het overslaan van de warme maaltijden. Zeker bij vitaminen die ons lichaam niet kan opslaan, zoals de vitaminen C en B1, kan gauw een tekort ontstaan. Een tekort aan vitamine B1 treedt op bij fors alcoholgebruik en een tekort aan vitamine C treedt op wanneer we geen fruit of verse groenten eten. Wanneer we weinig in de zon lopen en ook nog eens te weinig vitamine D in onze voeding binnenkrijgen, is de kans op een vitamine D-tekort aanwezig. Wanneer veel blikgroenten worden gegeten of wanneer restjes steeds weer worden opgewarmd, kan er een tekort aan foliumzuur ontstaan, een stof die nauw verwant is aan vitamine B12 en een rol speelt bij de aanmaak van rode bloedlichaampjes. Langdurig gebruik van laxeermiddelen waarin paraffine zit, kan een tekort aan vitamine A geven. Voor het geval extra vitaminen nodig zijn, is er een breed scala van vitaminepreparaten voorhanden. Toch kunnen we de extra vitaminen niet onbeperkt innemen. Zo geven de multivitaminepreparaten waarin veel vitamine A en D zit, een vermindering van de eetlust.
Wanneer gedacht wordt aan een vitaminetekort is het goed om nog eens het heel eetpatroon onder de loep te nemen. Want eenzijdige voeding bijvoorbeeld leidt niet alleen tot een tekort aan vitaminen, maar ook tot een tekort aan allerlei andere essentiële voedingsstoffen. Met een goede en smakelijke voeding slaan we twee vliegen in één klap: we krijgen volwaardige voeding binnen en we genieten van een heerlijke maaltijd.